NAUTISCH JAARBOEK 2027 / Harald Merkel

Astronavigatie heeft het karakter van een geheime wetenschap uit het vorige millennium – interessant, uitdagend, volkomen achterhaald en veel te vermoeiend. De meeste watersporters houden zich ermee bezig – als überhaupt – hoogstens als voorbereiding op een examen, bijvoorbeeld voor het Duitse Sporthochseeschifferschein (SHS) of de Britse RYA Yachtmaster Ocean.Bij een totale stroomuitval aan boord of bij een storing van de satellietsignalen geldt astronavigatie nog steeds als dé back-up voor GPS & Co. Wie kan echter echt ad hoc betrouwbaar overschakelen op de navigatiemethode van onze voorouders of heeft zelfs maar de noodzakelijke nautische documentatie aan boord?Helmut Hoffrichter heeft een volledig computerondersteunde positie-bepaling met behulp van de zon en een sextant ontwikkeld, die hij „postmoderne astronavigatie“ noemt. Onder de titel „Astronavigation – eindelijk zeitgerecht“ is de herwerkte, uitgebreide 2025-heruitgave van zijn boek „Postmoderne Astronavigation. Mit der Sonne unterwegs“ verschenen.Het boek begint met een gemakkelijk te begrijpen terugblik op de geschiedenis van de astronomische navigatie. Daarna presenteert Hoffrichter zijn zelfontwikkelde app „Circle of position navigation“ (Apple), respectievelijk „Sun Navigation“ (Android).Met een sextant wordt de afstand tot de onmiskenbare zon gemeten. Planeten en vaste sterren blijven derhalve buiten beschouwing als natuurlijke hemellichamen omwille van de eenvoud. Na de hoogtehoekmeting begint in de astronavigatie klassiek een uitgebreide wiskundige berekening en vervolgens een grafische benaderingsmethode. Deze werd in 1875 bedacht door de Franse marineofficier Marcq Saint-Hilaire (1832–1889) als een „noodoplossing“ die alleen aan haar tijd te danken was.Hoewel wiskundig exacte navigatiemethoden al sinds het midden van de 18e eeuw bekend zijn, kon de berekening zonder computer niet geautomatiseerd worden. In Hoffmeisters app kunnen op een mobiel apparaat eenvoudig de hoogtehoekmetingen worden ingevoerd. Het tablet of smartphone zou daarvoor, indien nodig, natuurlijk onafhankelijk van een uitval van het boordstroomnet moeten kunnen functioneren.De lang verdrongen methoden van de wiskundigen Johannes Keppler (1571–1630) en Leonhard Euler (1707–1783) evenals de efemeriden zijn in de software opgeslagen, die de locatieberekening razendsnel uitvoert. Na het gebruik van de sextant is de „postmoderne astronavigatie“ zo eenvoudig in het gebruik als de vertrouwde satellietnavigatie op de kaartplotter. Uitgebreide nautische documentatie is niet vereist, bovendien hoeft er niet zelf gerekend of getekend te worden.Met de „postmoderne astronavigatie“ is een positie met behulp van de zon nauwkeuriger te bepalen dan met de hoogteverschilmethode van Saint Hilaire. Omdat daarvoor niet eens een Gissort vereist is, wordt de kunst van vroegere zeevaarders zo vereenvoudigd dat er nu een echte, eenvoudig hanteerbare, praktijkgeschikte navigatie-back-up beschikbaar is.De hoofdstukken in detailGeschiedenis van de astronavigatieDe app Sun NavigationKleine sextantkundeAnalytische positie‑bepalingKoppelnavigatieGrootcirkelberekeningDe tijdvergelijkingBijlage, onder meer met een uittreksel uit de publicatie van Carl Friedrich Gauß (1777–1855) uit het jaar 1809, waarin hij het tweehoge‑probleem oplost188 pagina’s, 70 afbeeldingen en 15 tabellen, formaat 14,8 x 21 cm, gebonden.

In het model BOBBY SCHENK zijn de ontwikkelingsideeën van de ervaren zeiler verwerkt.Bij de sextant met volledig zichtbare spiegel voor eenvoudig gebruik kan de indexcorrectie direct via de trommelschroef worden ingesteld. Telescoop 4 x 40 mm, 7 schaduwglazen, indirecte, niet-verblindende verlichting.De witte behuizing zorgt ervoor dat de sextant ook bij direct zonlicht niet zo sterk opwarmt.LeveringsomvangGele rough case – schokbestendige kofferOp verzoek kan de sextant worden gegraveerdOptionele accessoires: kleine chronograaf (kwartsuurwerk) voor het bepalen van de afleestijd (zie „Accessoires & reserveonderdelen“).

HORIZON ULTRA sextant van Cassens & Plath:Kwaliteitssextant met volledig zichtspiegel voor eenvoudige bediening en perfecte afleesbaarheid.Indexcorrectie via de trommelschroef, indirecte, verblindingsvrije verlichting.Telescoop 4 x 40 mm.Verkrijgbaar in twee uitvoeringen:- Met witte behuizing: De witte kleur voorkomt opwarming door zonnestraling.- Met klassiek zwarte behuizing.Gewicht 1,85 kg. In een opbergkist van mahonie.Op verzoek graveren wij de sextant met de naam van de eigenaar of het schip.Dit hoogwaardige navigatie-instrument is voorzien van speciale gepolariseerde schaduwglazen en een dubbelprisma (naar Schüler) dat meetfouten door de kanteling van de sextant voorkomt.Optionele accessoires: Kleine chronograaf (kwartsuur) voor het bepalen van de afleestijd.

De kunstmatige navigatiehorizon is nodig voor het meten van de hemelhoogte met de sextant als er geen zicht is op de horizon, bijvoorbeeld 's nachts, bij grondmist, als je onder land reist of voor landnavigatie.De kunstmatige horizon kan worden gebruikt op alle CASSENS & PLATH sextanten die zijn uitgerust met verlichting, omdat er een stroomvoorziening nodig is. Dit zijn de sextantmodellen Horizon Ultra, Polaris, Bobby Schenk en Professional (met verlichting).De kunstmatige horizon kan eenvoudig worden verwisseld voor de normale sextant-telescoop dankzij de klemschroef. Afstellen is niet nodig.Het apparaat wordt gebruikt als een normale sextanttelescoop (3 x 25 mm) met een waterpas in het optische pad. Een dradenkruis en de libel verschijnen voor een rood verlichte achtergrond. Met een dimmer kan de helderheid optimaal worden aangepast aan de externe lichtomstandigheden. Er kan een extra zonneglas op de lens worden bevestigd voor observaties van de zon.De kunstmatige horizon is geschikt voor navigatie en is goedgekeurd voor de commerciële scheepvaart onder BSH/047/01/78.Voor zuivere trainingsdoeleinden is de kunstmatige trainingshorizon (artikelnr. 3716-113) een voordelig alternatief. Je vindt het onder "Vergelijkbare artikelen".Als accessoire is een passende koffer verkrijgbaar voor optimale bescherming bij het opbergen van de kunstmatige navigatiehorizon.

De sextant PROFESSIONAL van Cassens & Plath is een voor de beroepsvaart ontwikkeld precisiehoekmeetinstrument voor astronomische plaatsbepaling. Hij is door het Bundesamt für Seeschifffahrt und Hydrographie (BSH) typegoedgekeurd (zie verderop op deze pagina onder "Downloads & Informatie").De in Duitsland vervaardigde sextant met 4x40 mm-telescoop is naar keuze voorzien van een traditionele halfzichtspiegel of een volledig zichtspiegel en kan met of zonder verlichting worden geleverd.Zoals bij alle Cassens & Plath-sextanten voldoet de straal van de boog aan de internationale normen en ligt deze binnen de nauwkeurigheidstoleranties.Het sextantframe wordt uit een 5,5 kilogram zware messingplaat gefreesd en heeft uiteindelijk een gewicht van 600 gram. Na het frezen wordt het frame in de oven verhit, gericht, geschuurd en gegraveerd. Vervormingen die eventueel door het frezen en verhitten ontstaan, worden door lichte en precieze hamerslagen weer rechtgemaakt. Ten slotte wordt het spanningsvrije draaglichaam zwart ingebrand gelakt en daarna worden de afzonderlijke componenten aan het frame gemonteerd.De telescoop heeft een 4-voudige vergroting en een objectiefopening van 40 mm. De zeven kantelbare schaduwglazen zijn gemaakt van vlakparalleel neutraalglas. De instelbare, hoogwaardige spiegels hebben gecontroleerde vlakheid.De sextant wordt geleverd in een lichte kunststofkoffer. Een kwaliteitscertificaat is bijgesloten. 

De kunstmatige oefenhorizon maakt de meting van de hoogte van het hemellichaam met de sextant mogelijk, wanneer geen horizonzicht bestaat, bijvoorbeeld 's nachts, bij bodemmist, vaarten onder land of voor landnavigatie.De kunstmatige oefenhorizon van CELESTAIRE kan op alle sextanten (niet alleen die van CASSENS & PLATH) in plaats van de normale telescoop worden geplaatst. Aan de rechterzijde kijkt u over de sextantspiegels naar het hemellichaam en naar een horizontale lijn.Voor de waarneming houdt de gebruiker de sextant zoals gebruikelijk verticaal. Een waterpasbel moet naast een horizontale lijn liggen. Het hemellichaam wordt eveneens op de horizontale lijn gecentreerd. Bij zonwaarnemingen wordt de onderrand genomen.De kunstmatige oefenhorizon is uitsluitend voor oefendoeleinden en NIET geschikt voor navigatie.Een kunstmatige navigatiehorizon met BSH-goedkeuring voor de beroepsvaart (artikelnummer 3716-103) vindt u verderop op de pagina onder "Passende artikelen".

Een optioneel accessoire voor de CASSENS & PLATH-sextanten:Kleine chronograaf (kwartsuur) met stopfunctie om de afleestijd te bepalen.Gemonteerd op een beugel die op de C&P-sextant wordt geschroefd.

De sterrenkijkglobe geeft de sterrenbeelden en vaste sterren in spiegelbeeld weer op een bol. Op deze manier wordt de sterrenhemel natuurgetrouw weergegeven, zonder de vervorming die onvermijdelijk is bij een tweedimensionale weergave.De bol kan worden gedraaid volgens de lokale uurhoek en de wereldas kan worden gekanteld volgens de geografische breedtegraad.De sterrenbol kan worden gebruikt voorhet lokaliseren van sterren en sterrenbeeldenhet benoemen van een gemeten ster of het bepalen van de vooraf ingestelde waarden van de sextant voor een metinghet visualiseren van de schijnbare sterbeweging.De hemelcoördinaten lokale uurhoek en declinatie (uit het nautisch jaarboek) van een ster kunnen worden ingesteld op de sterzoekerbol. Het azimut, d.w.z. de richting, en de hoogte ten opzichte van de horizonlocatie kunnen worden afgelezen van de sterlocatie die op deze manier is gevonden. Hierdoor kan bijvoorbeeld Venus, die overdag niet met het blote oog te zien is, worden gevonden door de telescoop van de sextant.Omgekeerd kunnen azimut en hoogte worden gebruikt om de naam van de onbekende ster te bepalen op de gevonden hemelcoördinaten.De sterrenzoeker is in het Engels gelabeld, zoals gebruikelijk is in de scheepvaartindustrie. Als alternatief is hij ook verkrijgbaar met Duitse opschriften. Vraag ons hiernaar.Omdat de sterrenhemel verandert, is het verstandig om de bol van de sterrenzoeker om de paar jaar te vervangen. Dit is de enige manier om er zeker van te zijn dat de huidige sterrenconstellatie wordt weergegeven. Je vindt de vervangende wereldbol onder "Accessoires & reserveonderdelen".Technische kenmerkenTotale hoogte: 210 mmDiameter bol: 170 mmDe sterrenbol wordt geleverd in een houten kist.Totaal gewicht: 2,2 kg

Precisie-instrument, ontwikkeld voor de beroepsvaart, van zeewaterbestendig aluminium.Het stabiele draaglichaam is spanningsvrij gegoten, volledig geanodiseerd en ingebakken gelakt.Kleur: grijs. JENA-Optik 4x40, gekapselde, hoogprecisie meettrommel, 7 inklapbare schaduwglazen van vlakparallel neutraalglas. Wordt geleverd met fabrieksattest in een stevige massiefhouten koffer. De halve-zichtsextant heeft geattesteerde correctiewaarden onder 40". Gewicht 1,4 kg (met koffer 4,5 kg).De Professional-Sextant is een deelsicht-sextant met een half horizontspiegel.

Handige jachtuitzetter met halfdoorkijkspiegel. Gemaakt van zeewaterbestendig gegoten aluminium, geanodiseerd en gemoffeld, met kunststof handvat. Verkrijgbaar in twee kleuren: zwart of ivoor.ZEISS-lens met 3,2x vergroting en 30 mm opening, vertekeningsvrij beeld dankzij hoogwaardige, verstelbare spiegels met geteste vlakheid, vijf draaibare schaduwglazen.De jachtsextant wordt gebruikt om de positie te bepalen en te berekenen door het meten van de elevatiehoek tussen de vizierlijnen schip-schoorsteen en schip-ster of door het meten van de horizontale hoek in de buurt van de kust.Technische kenmerkenspeciaal vervaardigd voor jachten en kleinere schepenFilterframe van gegoten aluminiumnauwelijks storingsgevoelig, ongevoelig voor elektromagnetismeKunststof handgreepGraadbocht met schaalverdeling 142 mm, schaalverdeling -2° tot +123°, schaalwaarde 1°Trommel met schaalwaarde 1'ZEISS objectief 3.2 x 30 mmHoogwaardige, verstelbare spiegels (half-view)5 draaibare schaduwglazen (3 indexfilters, 2 horizonfilters)Geleverd in een houten kist voor veilig opbergenTestcertificaat met individuele correctiewaardenUitgebreide gebruiks- en instelinstructiesRegelsleutelAfmetingenSextant 240 x 210 x 110 mm, gewicht 0,86 kg.Houten kist 265 x 240 x 150 mm, gewicht 2,8 kg.Een verlichtingseenheid is optioneel verkrijgbaar (zie "Accessoires & reserveonderdelen").

Het meten van de elevatiehoek van hemellichamen met een sextant is onmogelijk als er geen natuurlijke horizon zichtbaar is of als deze te onnauwkeurig is om te herkennen.Juist dan komt de kunstmatige horizon van de Saksische sextantfabrikant FREIBERGER in beeld. Het wordt voornamelijk gebruikt op het land, bijvoorbeeld voor trainingsdoeleinden met de sextant.Hij meet de hoek tussen een ster en zijn spiegelbeeld, dat zichtbaar is in de donkere, extreem vlakke glasplaat. Deze moet worden gehalveerd bij het analyseren.De glasplaat rust in een metalen frame en wordt met behulp van twee waterpassen waterpas gesteld met drie stelschroeven.Technische kenmerkenDiameter: 125 mmNauwkeurigheid van de waterpas: 30" / 2 mmDe kunstmatige horizon wordt geleverd in een houten kistTotaal gewicht: 1,6 kg

Precisie-instrument ontwikkeld voor de beroepsvaart, van zeewaterbestendig aluminium.Het stevige draaglichaam is spanningsvrij gegoten, volledig geanodiseerd en ingebakken gelakt.JENA-Optik 4x40, ingekapselde hoogprecisie-meettrommel, 7 inklapbare schaduwglaasjes van vlakparallel neutraalglas.Wordt geleverd met fabrieksattest in een stevige massiefhouten koffer. De SIRIUS heeft geattesteerde correctiewaarden onder 20". Gewicht 1,4 kg (met koffer 4,5 kg).De SIRIUS is een deelsicht-sextant met halve horizonspiegel.

Voor de beroepsscheepvaart ontwikkeld precisie-instrument van zeewaterbestendig aluminium. De sextant met volledig zicht en halfdoorzichtige spiegel biedt onverdeeld zicht op hemellichamen en horizon. De stabiele draagconstructie is spanningsvrij gegoten, volledig geanodiseerd en grijs gebakkenlak.Specificaties:Telescoop JENA-optiek 4x40,afgesloten, zeer nauwkeurige meettrommel,7 uitschuifbare schaduwglaasjes van planparalleel neutraalglas,gecertificeerde correctiewaarden onder 40",horizonspiegel met volledig zicht,Gewicht 1,4 kg (met koffer 4,5 kg),Afmetingen sextant 260 x 240 x 130 mm,Afmetingen koffer 340 x 332 x 170 mm.Levering met fabrieksattest in stevige massiefhouten koffer.

Verlichtingsunit voor het handige FREIBERGER jacht extant met half-view spiegel.Tot nader order is de verlichtingseenheid alleen verkrijgbaar in zwart.Voor de werking is een AA-batterij nodig, die niet bij de levering is inbegrepen.

Bij de sextanten kunnen wij de volgende accessoires leveren.

Vervangingsglobe voor de FREIBERGER sterrenzoeker. Het frame voor de wereldbol op de foto's wordt niet meegeleverd.Omdat de sterrenhemel verandert, is het verstandig om de bol van de sterrenzoeker om de paar jaar te vervangen. Dit is de enige manier om ervoor te zorgen dat de huidige sterrenconstellatie wordt weergegeven.Technische kenmerkenBol diameter: 170 mmGewicht: 1,0 kg

Deze goedkope kunstmatige horizon is een goed hulpmiddel om waarnemingen van hemellichamen (zon of maan) ook uit te voeren wanneer een natuurlijke horizon niet zichtbaar is.Goed geschikt voor oefendoeleinden aan land.Het kunststoflichaam moet met water of een vergelijkbare vloeistof gevuld worden en in ongeveer horizontale positie stevig worden opgesteld. Gebruik op zee is niet mogelijk.Kunststoflichaam met bescherm- en schaduwglazen.Niet geschikt voor middaghoogten - alleen voor waarnemingen tot ca. 45 graad.Demonteerbaar, in kunststofdoos.

Sextant van glasvezelversterkt kunststof met voldoende precisie om te oefenen en te leren.Goede nauwkeurigheid door micrometertrommel, spiegel met 7 schaduwglaasjes, objectief met drievoudige vergroting.Wordt geleverd in kunststofkoffer: 255 x 230 x 120 mm met Duitstalige handleiding.Kleur: zwart.

Eenvoudige sextant van kunststof. Geschikt als oefenapparaat en als redundante uitrusting voor noodgevallen.Graadboog 178 mm, meetbereik -10° tot 100°. Aflezing met ver uit elkaar geplaatste nonius (30 deelstrepen) maakt metingen met een nauwkeurigheid tot 2' mogelijk, indexspiegel in twee richtingen verstelbaar.Twee opklapbare schaduwglaasjes en twee schaduwschijven voor het observatie-"telescoop" (zonder lenzen, geen vergroting).

Het boek is helaas momenteel niet meer in het Duits leverbaar.David Barrie (geboren 1953) is vlinderonderzoeker, voorzitter van verschillende stichtingen, een gepassioneerd zeiler en een uitstekende auteur met grote belangstelling voor navigatieonderwerpen.Met zijn debuutwerk „Sextant - Die Vermessung der Meere“ (SEXTANT - A voyage guided by the stars and the men who mapped the world´s oceans) is het hem gelukt een geslaagde mix van avontuur, wetenschap, wiskunde en heldendaden te creëren. Vooral is het boek echter ook een liefdesverklaring aan de zee. „Barrie verbindt alles luchtig, verrast met historische detailkennis, brengt hulde aan de moed van de eerste zeelieden die zich in het onbekende waagden en haalt tragische lotgevallen uit de mist van het verleden“, stond er in een recensie.Barrie beschrijft hoe onbekend de omtrekken van hele continenten nog 250 jaar geleden waren. Oriëntatie aan de hemellichamen werd als ontoereikend beschouwd. Pas een nieuw waarnemingsinstrument gaf de moderne wereld haar gestalte: de sextant. David Barrie vertelt deskundig hoe en waarom deze werd uitgevonden, hoe levensbelangrijk hij voor zeelieden was en welke centrale rol hij speelde in de geschiedenis van onderzoeks- en ontdekkingsreizen.Op kunstzinnige wijze koppelt hij de belevenissen van onverschrokken zeevaarders als James Cook, La Pérouse en Joshua Slocum aan herinneringen aan zijn eigen oversteek van de Atlantische Oceaan, die hij als jonge man maakte.352 pagina's, 12,2 x 18 cm, paperback. In het Engels.

Een sextant is een precisie-instrument dat uiterlijk om de drie of vijf jaar een onderhoudsbeurt nodig heeft.Deze service is ook interessant als je overweegt een tweedehands sextant te kopen. Na de inspectie weet je zeker dat je een nauwkeurig meetinstrument koopt. Misschien kunnen koper en verkoper de kosten delen.Wij bieden het onderhoud aan van sextanten van de fabrikanten CASSENS & PLATH en FREIBERGER.De genoemde prijs is de basisprijs voor eenvoudig onderhoud, inclusief het reinigen van het frame en de optische onderdelen.Als er ook onderhoud aan de mechanische onderdelen (spindel enz.) of zelfs vervanging van afzonderlijke onderdelen nodig is, ontvang je hiervoor eerst een kostenraming.Aan het einde wordt de sextant opnieuw afgesteld en getest op de testbank. Daarna krijg je een nieuw kwaliteitscertificaat.Sextanten van andere fabrikanten kunnen ook worden onderhouden. De plastic sextanten van DAVIS zijn een uitzondering, omdat deze niet op de testbanken passen.Als een sextant van een andere fabrikant moet worden gerepareerd, zijn de benodigde reserveonderdelen meestal niet beschikbaar. Sextanten van het merk C. PLATH kunnen een uitzondering vormen, omdat de constructie ervan minstens gedeeltelijk identiek is aan die van CASSENS & PLATH-instrumenten.De verstandige eerste stapOver het algemeen is het verstandig om ons vooraf een of twee informatieve foto's van het instrument en, indien van toepassing, het certificaat te sturen.Zo kunnen we je vertellen of je instrument in principe kan worden onderhouden voordat de sextant wordt verzonden. Het kan ook zijn dat vervanging van onderdelen of uitgebreidere reparaties nodig zijn. Je ontvangt dan een eerste ruwe schatting van de kosten.

Lutz Böhme is al meer dan 15 jaar werkzaam voor verschillende zeil- en sportbootscholen in de opleiding voor de Duitse bekwaamheidsbewijzen Sportseeschifferschein (SSS) en Sporthochseeschifferschein (SHS).Het zeer nuttige, uitgebreide script in ringbandvorm leidt in gemakkelijk te volgen stappen in de astronavigatie in. Bovendien behandelt het de grootcirkel-, bestek- en koppelberekeningen met aanwijzingen voor het gebruik van de rekenmachine voor de actuele SHS-navigatie-examens.De momenteel beste informatiebron voor de SHS-examenvoorbereiding op het gebied van astronavigatie.De leesproef - zie verder op deze pagina onder \"Downloads & informatie\" - geeft een goede eerste indruk (al is het niet van de meest recente uitgave).75 pagina's, talrijke foto's en afbeeldingen, formaat DIN A4, uitgave: juni 2023.

Sjabloon voor astronomische navigatie, opgesteld door RYA Yachtmaster Ocean-instructeur Leon Schulz in samenwerking met de Duitse sextantfabrikant Cassens & Plath.Het overzichtelijk opgezette DIN A4-vel heeft zich in theorie en praktijk ruimschoots bewezen en heeft honderden zeilers geholpen met behulp van handige benamingen, gegevens en aanwijzingen snel te begrijpen waar in de HO-tabellen en almanakken stap voor stap welke waarden gehaald moeten worden.Ze zijn niet alleen nuttig voor het begrip van astronomische navigatie, bijvoorbeeld tijdens een cursus voor RYA Yachtmaster Ocean, maar vooral ook als geheugensteun achteraf. De sjablonen zijn duidelijk gestructureerd en begeleiden stap voor stap hoe de eigen positie wordt bepaald.Er is een sjabloon voor de zonobservatie en een voor het bepalen van de middagsbreedte.Een blok bevat telkens 25 vellen (enkelzijdig bedrukt). Teksten in het Engels.De gratis lesvideo's over het gebruik van de sjablonen op de homepage van Leon Schulz helpen om vertrouwd te raken met de werkwijze.www.reginasailing.com/celestial_videos/

Lutz Böhme is al meer dan 15 jaar werkzaam voor verschillende zeil- en sportbootscholen in de opleiding voor het Duitse bevoegdheidsbewijzen Sportseeschifferschein (SSS) en Sporthochseeschifferschein (SHS).Voor de gemakkelijk te begrijpen en gedegen examenvoorbereiding heeft hij daarom zijn diverse uitleg, handleidingen en oefenopgaven op 135 pagina's gebundeld.Bij de landnavigatie gaat hij met name dieper in op de inhoud boven het niveau van het Sportküstenschifferschein (SKS), bijvoorbeeld door de beschrijving van stroomdriehoeken van meerdere uren.Verder worden de onderwerpen getijdenkunde en -berekeningen met de Admiralty Tide Tables (ATT) en elektronische navigatie behandeld. Bij het hoofdstuk scheepvaartrecht hoort ook radarplotting, tot en met de voor de SHS vereiste uitwijkmanoeuvres.Een zeer nuttig script in ringband.De leesproef - zie verder onderaan deze pagina onder \"Downloads & informatie\" - geeft een goede eerste indruk (zij het niet van de meest recente uitgave).135 pagina's, talrijke foto's en illustraties, formaat DIN A4, uitgave: februari 2024.